Bí chama merry-go-round ṣe ń ṣiṣẹ́, àti bí a ṣe lè tọ́jú ìwé ìṣirò
Chama (Swahili fún “ẹgbẹ́”) jẹ́ ẹgbẹ́ àjọ tí ó wọ́pọ̀ ní Kenya àti káàkiri Ìlà-Oòrùn Áfíríkà. Ọ̀pọ̀ chama ń ṣe merry-go-round: gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ ń dá iye owó kan náà ní ìpàdé kọ̀ọ̀kan, gbogbo owó tí a kó jọ sì ń lọ sọ́dọ̀ ọmọ ẹgbẹ́ kan, títí gbogbo ènìyàn yóò fi gbà á lẹ́ẹ̀kan.
Merry-go-round kò ní èlé. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ń lo ìgbowó wọn fún owó ilé-ìwé, owó ilé, ọjà fún òwò tàbí ohun èlò ilé. Àwọn chama kan tún ń fi apá kan nínú ìdáwó kọ̀ọ̀kan pamọ́ papọ̀, ń yá àwọn ọmọ ẹgbẹ́ lówó tàbí ń dókòwò gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́; ìtọ́sọ́nà yìí jẹ́ nípa apá tí ń yípo.
Báwo ni chama merry-go-round ṣe ń ṣiṣẹ́?
- Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ń fohùn ṣọ̀kan lórí ìdáwó, ìgbà tí ó yẹ kí a san án (nígbà púpọ̀ lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ tàbí lóṣooṣù) àti ètò àwọn olùgbà.
- A ń yan àwọn olóyè, nígbà púpọ̀ alága, akápò àti akọ̀wé. Akápò ń tọpinpin owó; akọ̀wé ń tọ́jú àkọsílẹ̀.
- Ní ìyípo kọ̀ọ̀kan, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ń fi ìdáwó wọn ránṣẹ́, nígbà púpọ̀ nípasẹ̀ M-Pesa, sí akápò tàbí tààrà sí olùgbà ìyípo náà.
- Olùgbà ń gba gbogbo iye owó náà, ìyípo sì ń bá a lọ títí a ó fi san owó fún gbogbo ọmọ ẹgbẹ́.
Báwo ni a ṣe ń pinnu ètò náà?
Àwọn chama ń ṣẹ́ gègé, ń tẹ̀lé ètò tí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ fi darapọ̀, tàbí ń fohùn ṣọ̀kan lórí ètò náà ní ìpàdé gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó nílò owó àti ìgbà tí ó nílò rẹ̀. A sábà máa ń kọ ìpinnu náà sínú ìwé ìpàdé, àkọsílẹ̀ tí gbogbo ènìyàn lè ṣàyẹ̀wò sì ń dènà ọ̀pọ̀ àríyànjiyàn lẹ́yìn náà.
Kí ló lè bàjẹ́ nínú chama?
- Àìsanwó lẹ́yìn ìgbowó. Ọmọ ẹgbẹ́ tí ó ti gba àpapọ̀ owó tí ó sì dẹ́kun sísan ń pa gbogbo àwọn tí ó ṣì ń dúró lára.
- Ìdáwó M-Pesa tó pẹ́ túmọ̀ sí pé olùgbà yóò rí owó tí ó dín ní ọjọ́ náà, akápò sì ní láti máa lé ẹnìkọ̀ọ̀kan kiri.
- Àkọsílẹ̀ tí ó fọ́n ká sórí àwọn fóònù. Nígbà tí ìsanwó bá wà nínú ọ̀rọ̀ M-Pesa àti ẹgbẹ́ WhatsApp nìkan, ó ṣòro láti fohùn ṣọ̀kan lórí àpapọ̀.
Báwo ni ẹ ṣe lè ṣe chama pẹ̀lú Savings Circle?
- Ẹ ṣẹ̀dá ẹgbẹ́ náà. Ẹ yan “chama” gẹ́gẹ́ bí irú orúkọ rẹ̀, lẹ́yìn náà ẹ ṣètò owó orílẹ̀-èdè àti iye tí ẹnìkọ̀ọ̀kan ń san ní ìyípo kọ̀ọ̀kan. App náà ń lo ọ̀rọ̀ tiyín lórí gbogbo ojú-ìwé àti ìránnilétí.
- Ẹ fi àwọn ọmọ ẹgbẹ́ kún un láti inú àwọn olùbásọ̀rọ̀ yín. Wọn kò ní fi nǹkan kan sórí fóònù.
- Ẹ ṣètò ètò àyè. Ẹ ṣẹ́ gègé àìròtẹ́lẹ̀ níwájú gbogbo ènìyàn, tàbí ẹ tẹ ètò tí ẹ ti fohùn ṣọ̀kan lé lórí sí i. Gègé àìròtẹ́lẹ̀ ń fi seed rẹ̀ pamọ́, kí ẹnikẹ́ni lè ṣàyẹ̀wò lẹ́yìn náà pé a kò yí i padà. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ lè béèrè láti pàṣípààrọ̀ àyè, a sì ń ṣe àkọsílẹ̀ pàṣípààrọ̀ náà pẹ̀lú.
- Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìsanwó bí wọ́n ṣe ń dé, ní owó ọwọ́, báńkì tàbí àpamọ́wọ́ fóònù, pẹ̀lú àwòrán ojú-ìbojú gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí tí ẹ bá fẹ́. Ó ń ṣiṣẹ́ láìsí íńtánẹ́ẹ̀tì, yóò sì mú dọ́gba lẹ́yìn náà.
- Ẹ rán àwọn tó pẹ́ létí. Ìfọwọ́kàn kan ń ṣí WhatsApp, SMS tàbí Telegram pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tó ní ọ̀wọ̀ ní èdè wọn.
- Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìgbowó kọ̀ọ̀kan. Gbogbo àkọsílẹ̀ ní ọjọ́ lára. A ń fi àtúnṣe kún un gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ tuntun, èyí àkọ́kọ́ sì ń wà nínú ìtàn.
Savings Circle kò ní dá owó mú tàbí gbé owó kiri láé. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ń san owó fún ara wọn bí wọ́n ti máa ń ṣe; app náà ni àkọsílẹ̀ àjùmọ̀lò ti ẹni tó ti san, ẹni tó kàn àti iye tí a jẹ.
Orúkọ mìíràn fún èrò kan náà
Ní Kenya, chama tàbí merry-go-round ni. Ètò kan náà ni committee ní Pakistan àti India, tanda ní Mexico, susu ní Ghana, arisan ní Indonesia àti paluwagan ní Philippines. Àwọn onímọ̀ ọrọ̀-ajé ń pe gbogbo ìwọ̀nyí ní ẹgbẹ́ ìfowópamọ́ àti ìyánilówó tí ń yípo, tàbí ROSCA. Savings Circle ń ṣiṣẹ́ fún èyíkéyìí nínú wọn.
Àwọn ìtọ́sọ́nà
- South Asia: committee, kameti, chit fund, bhishi, kitty party and samity
- Africa: susu, chama, ajo, adashe, equb, hagbad, stokvel, tontine, mukando and chilimba
- The Americas and the Caribbean: sou-sou, tanda, junta, lending circle and pardner
- Éṣíà àti Pàsífíìkì: arisan, paluwagan àti hụi
- Ilẹ̀ Lárúbáwá: jam’iya