Bí àjọ ṣe ń ṣiṣẹ́, àti bí ẹ ṣe lè tọ́jú àkọsílẹ̀ tó mọ́ fún tiyín
Ajo (ní èdè Yorùbá: àjọ) jẹ́ ẹgbẹ́ ìfowópamọ́ tí ń yípo tí ó wọ́pọ̀ ní Nàìjíríà, pàápàá ní Èkó àti ní Ìwọ̀-Oòrùn Gúúsù, àti láàrin àwọn àwùjọ Yorùbá ní orílẹ̀-èdè Benin tí ó múlé tì wá. A tún ń pè é ní esusu (èsúsú), nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì Nàìjíríà ojoojúmọ́ sì, contribution tàbí thrift contribution lásán. Àwọn ènìyàn kan fohùn ṣọ̀kan láti máa san iye owó kan náà lójoojúmọ́, lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ tàbí lóṣooṣù sínú àpapọ̀ owó kan, ní ìgbà kọ̀ọ̀kan ọmọ ẹgbẹ́ kan sì ń gba gbogbo àpapọ̀ owó náà. Ó ń yípo títí gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ yóò fi gbà á lẹ́ẹ̀kan.
Kò sí ẹni tí ń jẹ èlé, kò sì sí ẹni tí ń san èlé. Ọmọ ẹgbẹ́ tí ó gbà ní kùtùkùtù ń rí owó púpọ̀ gbà ní ẹ̀ẹ̀kan náà, ó sì ń san án padà nípasẹ̀ ìdáwó rẹ̀; ọmọ ẹgbẹ́ tí ó gbà lẹ́yìn ti fi owó pamọ́ pẹ̀lú ìbáwí ẹgbẹ́. Àwọn ènìyàn ń lo àjọ wọn fún owó ilé, owó ilé-ìwé, ọjà fún ṣọ́ọ̀bù, ìgbéyàwó tàbí òwò tuntun.
Báwo ni àjọ ṣe ń ṣiṣẹ́?
- Olùṣètò kan ń kó àwọn ènìyàn tí wọ́n mọ ara wọn tí wọ́n sì fọkàn tán ara wọn jọ: àwọn oníṣòwò ní ọjà kan náà, àwọn alábàáṣiṣẹ́, àwọn ọmọ ìjọ tàbí ọmọ mọ́sálááṣí, tàbí àwọn aládùúgbò.
- Ẹgbẹ́ náà ń fohùn ṣọ̀kan lórí iye owó, ìgbà mélòó ni gbogbo ènìyàn yóò máa san (lójoojúmọ́, lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ tàbí lóṣooṣù), iye ọmọ ẹgbẹ́ tí yóò wà àti òfin fún ìsanwó tí ó pẹ́.
- Ẹgbẹ́ náà ń pinnu ètò àyè: ẹni tí yóò kọ́kọ́ gbà, ẹni tí yóò gbà tẹ̀lé e, bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
- Ní ọjọ́ ìgbowó kọ̀ọ̀kan, gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ ń san owó, ní owó ọwọ́, nípasẹ̀ ìfiránṣẹ́ báńkì tàbí láti inú àpamọ́wọ́ fóònù, olùṣètò sì ń fi gbogbo àpapọ̀ owó náà lé ọmọ ẹgbẹ́ tí àyè rẹ̀ kàn ní ọjọ́ náà lọ́wọ́.
- Àjọ náà ń parí nígbà tí gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ bá ti gbà á lẹ́ẹ̀kan. Ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ ló máa ń bẹ̀rẹ̀ ìyípo tuntun lẹ́yìn náà pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan náà.
Ṣé àjọ àti alájọ jẹ́ ohun kan náà?
Rárá, ìyàtọ̀ náà sì ṣe pàtàkì. Alajo (alájọ) jẹ́ agbowó àjọ: ẹnì kan tí ń lọ káàkiri láti gba owó kékeré, lójoojúmọ́ lọ́pọ̀ ìgbà, lọ́wọ́ àwọn oníṣòwò àti àwọn oníbàárà mìíràn, tí ó ń tọ́jú owó náà, tí ó sì ń dá owó ìfowópamọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan padà fún un lẹ́yìn náà. Àwọn oníbàárà kì í san owó fún ara wọn. Ẹnìkọ̀ọ̀kan ń fi owó pamọ́ sọ́dọ̀ agbowó náà, wọ́n sì gbára lé ẹnì kan ṣoṣo yẹn láti dá owó náà padà.
Àjọ tàbí èsúsú tí ń yípo ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà òdìkejì. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ń san owó sínú àpapọ̀ owó kan tí ó jẹ́ ti gbogbo wọn, gbogbo àpapọ̀ owó náà sì ń lọ sọ́dọ̀ ọmọ ẹgbẹ́ kan ní ìgbà kọ̀ọ̀kan. Nítorí náà, owó náà ń yí láàrin àwọn ọmọ ẹgbẹ́, olùṣètò sì ń dá a mú fún ìgbà tí ó gbà láti fi lé ẹni tó kàn lọ́wọ́ nìkan. Ẹgbẹ́ tí ń yípo ni ìtọ́sọ́nà yìí dá lé lórí.
Savings Circle kì í ṣe alájọ, kì í sì í ṣe agbowó. Kì í gba owó ẹnikẹ́ni, kì í dá a mú, kì í sì í fi ránṣẹ́ láé. Òun ni ìwé àkọsílẹ̀ fún olùṣètò ẹgbẹ́ tí ń yípo: ẹni tó ti san, ẹni tí ó jẹ, àti ẹni tí yóò gbà tẹ̀lé e.
Báwo ni a ṣe ń pinnu ètò àyè?
Àwọn ẹgbẹ́ ń ṣe é ní onírúurú ọ̀nà. Ọ̀pọ̀ ló ń ṣẹ́ gègé ètò àyè ní ìpàdé àkọ́kọ́, kí ẹnikẹ́ni má bàa sọ pé a ti ṣètò rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Àwọn kan ń jẹ́ kí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó ní ìnílò kíákíá, bí owó ilé tí ó ti tó àkókò tàbí owó ilé-ìwé, kọ́kọ́ gbà. Àwọn mìíràn ń tẹ̀lé ẹni tí ó kọ́kọ́ dara pọ̀, tàbí wọ́n ń fún olùṣètò ní àyè àkọ́kọ́ nítorí iṣẹ́ tí ó ń ṣe láti darí ẹgbẹ́ náà.
Èyíkéyìí nínú ìwọ̀nyí lè jẹ́ òdodo. Ohun tí ń fa wàhálà ni ètò àyè tí a kò kọ sílẹ̀ rí, tàbí èyí tí ó dà bí ẹni pé ó ń yí padà nígbà tí ó bá wu ẹnì kan. Ẹ fohùn ṣọ̀kan lórí ọ̀nà náà kí ẹ tó san owó àkọ́kọ́, ẹ kọ ètò àyè sílẹ̀ níbi tí gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ ti lè rí i, kí ẹ sì ṣe àkọsílẹ̀ pàṣípààrọ̀ àyè èyíkéyìí tí ọmọ ẹgbẹ́ méjì bá fohùn ṣọ̀kan lé lórí.
Ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ tún ń kọ òfin wọn sílẹ̀ kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀: iye owó, ọjọ́ ìsanwó, ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ tí ẹnì kan bá pẹ́ láti san, àti ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ tí ọmọ ẹgbẹ́ kan bá fẹ́ kúrò. Wíwá “ajo rules and regulations” lórí íńtánẹ́ẹ̀tì fi hàn bí ọ̀pọ̀ olùṣètò ṣe ń wá ohun náà gan-an.
Kí ló lè bàjẹ́ nínú àjọ?
- Agbowó tàbí olùṣètò sá lọ pẹ̀lú owó. Ẹ̀rù yìí wà lẹ́yìn gbogbo àjọ, ìdí nìyẹn tí àwọn ènìyàn fi ń dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ tí ẹni tí wọ́n mọ̀ ń darí nìkan. Ìdí náà nìyẹn tí àkọsílẹ̀ tí gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ lè ṣàyẹ̀wò fi ṣe pàtàkì.
- Ọmọ ẹgbẹ́ kan gbà ní kùtùkùtù, lẹ́yìn náà ó dáwọ́ ìsanwó dúró. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tí wọ́n ṣì ń dúró de àyè wọn ni àdánù náà ń bá.
- Ìsanwó tí ó pẹ́. Nígbà tí ọmọ ẹgbẹ́ kan bá pẹ́, ẹni tí àyè rẹ̀ kàn láti gbà yóò rí owó tí ó kéré sí ohun tí ó ń retí, olùṣètò yóò sì máa lé àwọn ènìyàn kiri lọ́kọ̀ọ̀kan.
- Àríyànjiyàn lórí ẹni tó ti san. Káàdì contribution, ìwé àjákọ tàbí ìjíròrò WhatsApp gígùn ṣòro láti ṣàyẹ̀wò lẹ́yìn oṣù mélòó kan. Ó máa ń di àríyànjiyàn ẹnu lásán.
- Àríyànjiyàn lórí ètò àyè. Tí ó bá jẹ́ ẹnu lásán ni a fi fohùn ṣọ̀kan lórí ètò àyè, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ yóò rántí rẹ̀ lọ́nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
- Àkọsílẹ̀ tí ó sọnù. Omi lè ba ìwé àkọsílẹ̀ jẹ́ tàbí kí ó sọnù, a lè pààrọ̀ fóònù, àkọsílẹ̀ kíkún kan ṣoṣo tí ẹgbẹ́ ní yóò sì bá a lọ.
Báwo ni ẹ ṣe lè ṣe àjọ pẹ̀lú Savings Circle?
- Ẹ ṣẹ̀dá ẹgbẹ́ náà. Ẹ fún un ní orúkọ tí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ yín mọ̀, bí “Àjọ àwọn oníṣọ́ọ̀bù”, kí ẹ sì yan irú orúkọ kan: Àjọ ìfowópamọ́, tàbí ọ̀rọ̀ mìíràn láti inú àkójọ náà. Ẹ ṣètò owó orílẹ̀-èdè sí náírà (₦), iye tí ẹnìkọ̀ọ̀kan ń san ní ìyípo kọ̀ọ̀kan àti àkókò: lójoojúmọ́, lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ tàbí lóṣooṣù.
- Ẹ fi àwọn ọmọ ẹgbẹ́ kún un láti inú àwọn olùbásọ̀rọ̀ yín. Wọn kò ní fi nǹkan kan sórí fóònù.
- Ẹ ṣètò ètò àyè. Ẹ ṣẹ́ gègé àìròtẹ́lẹ̀ fún ètò àyè níwájú gbogbo ènìyàn, tàbí ẹ tẹ ètò tí ẹ ti fohùn ṣọ̀kan lé lórí sí i. Gègé àìròtẹ́lẹ̀ ń fi seed rẹ̀ pamọ́, kí ẹnikẹ́ni lè ṣàyẹ̀wò lẹ́yìn náà pé a kò yí i padà. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ lè béèrè láti pàṣípààrọ̀ àyè, a sì ń ṣe àkọsílẹ̀ pàṣípààrọ̀ náà pẹ̀lú.
- Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìsanwó bí wọ́n ṣe ń dé: owó ọwọ́, ìfiránṣẹ́ báńkì tàbí àpamọ́wọ́ fóònù bí OPay tàbí PalmPay, pẹ̀lú àwòrán ojú-ìbojú gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí tí ẹ bá fẹ́. Ó ń ṣiṣẹ́ láìsí íńtánẹ́ẹ̀tì, kódà láìsí dátà, yóò sì mú dọ́gba nígbà tí ẹ bá padà sórí íńtánẹ́ẹ̀tì.
- Ẹ rán àwọn tó pẹ́ létí. Ìfọwọ́kàn kan ń ṣí WhatsApp, SMS tàbí Telegram pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tó ní ọ̀wọ̀ ní èdè wọn.
- Ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ìgbowó kọ̀ọ̀kan. Gbogbo àkọsílẹ̀ ní ọjọ́ lára. A ń fi àtúnṣe kún un gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ tuntun, èyí àkọ́kọ́ sì ń wà nínú ìtàn.
- Ẹ pín àkọsílẹ̀ náà. Ẹ fi ìwé-ẹ̀rí ìsanwó tàbí ìwé ìṣirò ohun tí ọmọ ẹgbẹ́ kan ti san ránṣẹ́ sí i. Lórí kọ̀ǹpútà, ẹ ṣí àwọn ẹgbẹ́ kan náà nínú web app.
Savings Circle kò ní dá owó mú tàbí gbé owó kiri láé. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ń san owó fún ara wọn bí wọ́n ti máa ń ṣe; app náà ni àkọsílẹ̀ àjùmọ̀lò ti ẹni tó ti san, ẹni tó kàn àti iye tí a jẹ.
Orúkọ mìíràn fún èrò kan náà
Ní èdè Yorùbá, àjọ tàbí èsúsú ni; ní èdè Hausa, adashe tàbí adashi ni; ní èdè Igbo, isusu ni. Ní Sierra Leone àti The Gambia, osusu ni, ní Ghana sì, susu ni. Ní ọ̀nà jíjìn, ètò kan náà ni committee ní Pakistan àti India, tanda ní Mexico, chama ní Kenya, arisan ní Indonesia àti paluwagan ní Philippines. Àwọn onímọ̀ ọrọ̀-ajé ń pe gbogbo ìwọ̀nyí ní ẹgbẹ́ ìfowópamọ́ àti ìyánilówó tí ń yípo, tàbí ROSCA. Savings Circle ń ṣiṣẹ́ fún èyíkéyìí nínú wọn.
Àwọn ìtọ́sọ́nà
- South Asia: committee, kameti, chit fund, bhishi, kitty party and samity
- Africa: susu, chama, ajo, adashe, equb, hagbad, stokvel, tontine, mukando and chilimba
- The Americas and the Caribbean: sou-sou, tanda, junta, lending circle and pardner
- Éṣíà àti Pàsífíìkì: arisan, paluwagan àti hụi
- Ilẹ̀ Lárúbáwá: jam’iya