Yadda adashe yake aiki, da yadda ake gudanar da shi ba tare da jayayya ba

Jagora · An sabunta 30 ga Satumba 2026 · Daga ƙungiyar Savings Circle a FutureTech

Adashe ƙungiyar tanadi ce ta karɓa-karɓa a cikin al’ummomin Hausawa: a arewacin Najeriya, tsakanin masu magana da Hausa a Nijar, da kuma a al’ummomin zango na Hausawa a Ghana. Ana yawan rubuta shi adashi, kuma duk rubutun biyu sun zama ruwan dare. Membobi suna biyan kuɗi iri ɗaya a ranar da aka amince da ita cikin jimillar kuɗi ɗaya, kuma a kowane lokaci memba ɗaya yana karɓar jimillar kuɗin gaba ɗaya. Yana ci gaba har sai kowane memba ya sami juyinsa.

A Turanci, adashe “rotating savings club” ne, wanda masana tattalin arziki ke kira “rotating savings and credit association” (ROSCA). A Turancin Najeriya mutane kan ce kawai contribution.

Babu wanda ke samun riba kuma babu wanda ke biyan riba. Memban da ya karɓi juyi da wuri yana samun kuɗi mai yawa a lokaci ɗaya kuma yana mayar da shi ta hanyar gudummawarsa; memban da ya karɓi juyi a ƙarshe ya yi tanadi ta hanyar tsarin ƙungiyar. Mutane suna amfani da adashe don kuɗin haya, kuɗin makaranta, kaya na shago, aure, ko don fara ko faɗaɗa ƙaramar sana’a.

Ta yaya adashe yake aiki?

1. Mai shirya adashe yana haɗa mutanen da suka san juna sosai: ’yan kasuwa a kasuwa ɗaya, maƙwabta, ’yan uwa ko abokan aiki.
2. Ƙungiyar tana amincewa da kuɗin da kowa zai biya, sau nawa (kullum, mako-mako ko wata-wata), da yawan membobi. Yawan membobi shi ke ƙayyade yawan juyin da za a yi.
3. Ƙungiyar tana amincewa da jerin juyi.
4. A kowace ranar biya kowane memba yana biya, da tsabar kuɗi, ta hanyar tura kuɗi a banki ko daga walat na waya, kuma mai shirya adashe yana miƙa jimillar kuɗin gaba ɗaya ga memban da juyinsa ya zo.
5. Idan kowane memba ya sami juyinsa, adashe ya cika. Ƙungiyoyi da yawa sukan sake farawa da mutane iri ɗaya.

Wasu membobi suna ɗaukar kaso biyu, suna biyan ninki biyu kuma suna samun juyi biyu. Wasu kuma suna raba juyi ɗaya tsakanin mutum biyu da kowannensu ke biyan rabi. Duk abin da ƙungiyar ta yarda da shi, yana da kyau a rubuta shi tun farko.

Ta yaya ake ƙayyade jerin juyi?

Babu doka ɗaya tak. Ƙungiyoyi da yawa suna jefa ƙuri’ar jerin juyi a taron farko don kada wani ya ce an shirya shi tun tuni. Wasu suna ba da juyi na farko ga memban da ke da buƙata ta gaggawa, kamar kuɗin haya da lokacinsa ya yi ko kuɗin makaranta. Wasu kuma suna bin wanda ya fara shiga, ko su ba mai shirya adashe juyi da wuri saboda aikin da yake yi na gudanar da ƙungiyar.

Kowanne daga cikin waɗannan zai iya zama adalci idan kowa ya amince da shi kafin biya na farko. Matsaloli suna farawa ne idan ba a taɓa rubuta jerin ba, ko idan ya zama kamar yana canzawa don ya dace da mutum ɗaya. Ku ajiye jerin a inda kowane memba zai iya gani, kuma ku rubuta duk wata musayar juyi da membobi biyu suka amince da ita.

Me ya kamata ƙungiyar ta amince da shi kafin ta fara?

Yawancin jayayya a adashe tana fitowa ne daga wani abu da ba wanda ya amince da shi a farko. Kafin biya na farko, ku daidaita waɗannan kuma ku rubuta su:

• Kuɗin da ranar biya. Nawa kowane kaso zai biya, da wace rana kowane biya ya kamata ya zo.
• Jerin juyi, da yadda aka ƙayyade shi.
• Biya a makare. Kwana nawa memba yake da su kafin a ƙidaya shi a matsayin wanda ya makara, da abin da zai biyo baya.
• Musaya. Ko membobi biyu za su iya musayar juyi, da wanda dole ne ya amince.
• Barin ƙungiya. Abin da zai faru idan memba ya zama dole ya bar ƙungiyar kafin adashe ya cika.

Ku raba dokokin da kowane memba, don kada mai shirya adashe ya zama shi kaɗai ne ke tuna su.

Me ke lalacewa a adashe?

• Wani ya gudu da kuɗin. Mai shirya adashe da ke riƙe da jimillar kuɗi, ko memban da ya karɓi juyi da wuri sannan ya daina biya, yana barin sauran da asara. Shi ya sa mutane ke shiga adashe tare da mutanen da suka amince da su kawai.
• Biya a makare. Memba ɗaya da ya makara yana nufin memban da juyinsa ya zo zai karɓi ƙasa da abin da ya shirya, kuma mai shirya adashe dole ya bi mutane ɗaya bayan ɗaya.
• Jayayya kan wanda ya biya. Littafin rubutu ko dogon hira a WhatsApp yana da wuyar dubawa bayan ’yan watanni, kuma kowace tambaya takan zama tambaya ta amana.
• Jayayya kan jerin juyi. Jerin da aka amince da shi da baki kawai yana da sauƙin tunawa ta hanyoyi daban-daban.
• Rikodin da suka ɓace. Idan rikodin kawai littafi ɗaya ne ko waya ɗaya, rasa shi na iya nufin rasa tarihin ƙungiyar gaba ɗaya.

Ku yi hattara da duk wanda ya ce zai riƙe kuɗin kowa kuma ya yi alƙawarin karɓar kuɗi tabbatacce ko riba a kai. Adashe na karɓa-karɓa ba ya buƙatar wani ya riƙe kuɗi tsakanin juyi: jimillar kuɗin tana tafiya kai tsaye daga membobi zuwa memban da juyinsa ya zo.

Ta yaya ake gudanar da adashe da Savings Circle?

1. Ƙirƙiri ƙungiyar. Ku ba ta sunan da membobinku suka sani, kamar “Adashen ’yan kasuwa”, kuma ku zaɓi irin suna: Ƙungiyar adashe, ko wata kalma daga jerin. Ku saita kuɗin zuwa naira (₦), abin da kowa zai biya a kowane zagaye da lokaci: kullum, mako-mako ko wata-wata.
2. Ƙara membobi daga lambobin wayarku. Ba sa saka komai.
3. Saita jerin juyi. Ku jefa ƙuri’a ta bazata don jerin a gaban kowa, ko ku shigar da jerin da kuka amince da shi. Ƙuri’a ta bazata tana adana seed nata, don kowa ya iya dubawa daga baya cewa ba a canza ta ba. Membobi za su iya neman musayar juyi, kuma ana rubuta musayar ma.
4. Rubuta biya yayin da suke shigowa: tsabar kuɗi, tura kuɗi a banki ko walat na waya kamar OPay ko PalmPay, da hoton allo a matsayin shaida idan kuna so. Yana aiki ba tare da intanet ba, ko da babu data, kuma yana daidaitawa idan kun dawo kan intanet.
5. Tunatar da waɗanda suka makara. Taɓawa ɗaya tana buɗe WhatsApp, SMS ko Telegram da saƙo mai ladabi a harshensu.
6. Rubuta kowane karɓar kuɗi. Kowace shigarwa tana da kwanan wata. Ana ƙara gyara a matsayin sabuwar shigarwa, kuma ta asali tana nan a tarihi.
7. Raba rikodin. Ku aika wa memba rasit ko bayanin lissafin abin da ya biya. A kwamfuta, ku buɗe ƙungiyoyi iri ɗaya a web app.

Savings Circle ba ya taɓa riƙe kuɗi ko tura su. Membobi suna biyan juna yadda suka riga suka saba; app ɗin shi ne rikodin da kowa ke gani na wanda ya biya, wanda ke tafe da abin da ake bi.

Wasu sunaye na wannan tunani

A Hausa ana kiransa adashe ko adashi. A Yarbanci ajo ne ko esusu, kuma a Igbo isusu ne. A Saliyo da Gambiya osusu ne, kuma a Ghana susu ne. A wurare masu nisa wannan tsari shi ne committee a Pakistan da Indiya, tanda a Mexico, chama a Kenya, arisan a Indonesia da paluwagan a Philippines. Masana tattalin arziki suna kiran duk waɗannan ƙungiyoyin tanadi da bashi na karɓa-karɓa, ko ROSCA. Savings Circle yana aiki ga kowannensu.

What is adashe?

Adashe, also spelled adashi, is the Hausa word for a rotating savings group in northern Nigeria and Niger. In English it means a rotating savings club: each member pays the same amount on an agreed day, and each time one member takes the whole pot until everyone has had a turn.

Jagorori

• South Asia: committee, kameti, chit fund, bhishi, kitty party and samity
• Africa: susu, chama, ajo, adashe, equb, hagbad, stokvel, tontine, mukando and chilimba
• The Americas and the Caribbean: sou-sou, tanda, junta, lending circle and pardner
• Asiya da Fasifik: arisan, paluwagan da hụi
• Ƙasashen Larabawa: jam’iya